Czy wiesz, że Południca zsyłała na ludzi udary słoneczne, zasłabnięcia, bóle głowy, krzyża i mięśni, niemoc, a nawet śmierć? Tekst o Demonach przyrodniczych, ich cechach charakterystycznych, a przedewszystkim o sposobach ochrony przed nimi.

POŁUDNICA (przypołudnica, przełudnica, żytniczka, żytnia baba, miawka)

Opis: Opiekunka zboża i polnych kwiatów, pojawiająca się na polach w letnie słoneczne południa. Ze swej podziemnej kryjówki wydostawała się mniej więcej w kwietniu, kiedy zboże zaczynało wzrastać, i można się było na nią natknąć aż do żniw. Snuła się po polach i miedzach zsyłając na ludzi udary słoneczne, zasłabnięcia, bóle głowy, krzyża i mięśni, niemoc, a nawet śmierć. Lubiła czasem zagadnąć napotkanego człowieka, zadać mu dziwne pytanie albo zaskoczyć go rebusem. Biada temu, który nie znał odpowiedzi czy rozwiązania! Schwytanemu delikwentowi kazała południca iskać swe długie, rozwichrzone włosy albo łaskotała go tak długo, aż nieszczęsny wydawał swe ostatnie tchnienie. Południce czasami spotykano tańczące w kręgach – kto się w takowy krąg dostał, nie bywał już wypuszczany. Wyjątkowo niebezpieczne dla dzieci pozostawionych bez opieki – porzuconego gdzieś malca potrafiły pożreć lub zakopać żywcem w miedzy.

Wygląd: Zazwyczaj wysoka, młoda kobieta o surowej, bladej twarzy, odziana w białe szaty, niekiedy dzierżąca w dłoni kosę. Przełudnice przybierały też czasami postać delikatnej, błękitno-szarej mgiełki unoszącej się w powietrzu i osiadającej na łanach zbóż, co powodowało ich falowanie.

Ochrona: By uniknąć spotkania z miawką należało w południe omijać z daleka pola uprawne, zwłaszcza te obsiane żytem. Ewentualnie można było przesiedzieć rzeczone południe w ocienionym miejscu, do którego żytniczki nie miały dostępu.

Pochodzenie: Południce były najprawdopodobniej duszami dziewcząt zmarłych w stanie panieńskim.

„Boginki te przykrząc sobie w górnych przestworzach, zamieszkanych przez dawnych bogów, każdorocznie zbiegają na ziemię, w porze kiedy zboża zaczynają wysypywać kłosy, a tym samym bezpieczne im zapewniają schronienie; są to dziewice zachwycającej urody, żywe, wesołe - mimo to okrutne. Na osoby młode, zabłąkane pośród łanów kłosistych, napadają, pochwyconą ofiarę przez różne sztuki wprowadzają w dobry humor, a potem łaskotaniem zmuszają do najgwałtowniejszego śmiechu, póki życia nie skończy.” 

POLEWNIK (rosyjski polewoj)

Opis: W niektórych wierzeniach, szczególnie wśród Słowian południowych, męski odpowiednik południcy, opiekun pól (zwłaszcza tych obsianych pszenicą), ukazujący się w samo południe, bądź o zachodzie słońca. Nieprzychylny ludziom, uwielbiający wodzić ich na manowce. Śpiących próbował dusić, niekiedy przejeżdżał po nich na swym rumaku. Wyjątkową niechęcią darzył pijaków, których potrafił nawet pozbawić życia.

Wygląd: Opisywany na przeróżne sposoby – w niektórych regionach widziano go jako odzianego w biel albo czerń człowieka, w innych występował jako ciemnoskóry karzeł, o włosach z trawy i oczach odmiennych kolorów.

Ochrona: Podczas przebywania w polu trzeba było umieścić gdzieś na miedzy koguta niezdolnego do piania oraz dwa jajka - miało to zapobiec konfrontacji z polewikiem.

Pochodzenie: Nieznane.