Jednocześnie, wraz z zagrożeniem środowiska naturalnego, pojawił się postulat, aby nie traktować przyrody jak poligonu dla eksperymentów badawczych. Zbiegł się on z ideą powrotu do panteistycznych koncepcji filozofii przyrody. Utożsamienie świata nadprzyrodzonego z ideą panteistycznego kosmosu czyni człowieka odpowiedzialnym za każdy przejaw egzystencji, nakazując jednocześnie przestrzeganie harmonii przez wszystkich, także przez zwolenników nieograniczonej kreatywności człowieka.
 

Obecne elity amerykańskie pragną pogodzić ideał zamożności z pogłębionym etycznie i emocjonalnie spojrzeniem na rzeczywistość. Nie frapuje ich już lewicowość – wychowali się m.in. na powieści Hemingwaya o wojnie domowej w Hiszpanii Komu bije dzwon (obowiązkowa lektura szkolna), dla nich pokoleniowym doświadczeniem był udział w młodzieżowej kontestacji lat sześćdziesiątych. Generacja ta w sposób naturalny pragnie mieć własny wkład do historii ludzkości. Ich naczelne, moralne dewizy nakazują im upominać się o krzywdzonych bez względu na to, czy moralny skandal dzieje się daleko, czy też miał miejsce w przeszłości. Nigdy nie wie się, co może wydarzyć się jutro w sąsiedztwie. Szaleństwo ludzkie jest nieobliczalne, a każdy powinien być moralnie czujny.

Idee zakreślone w powyższych trzech postulatach są z oczywistych względów bardzo trudne do przyjęcia dla wszystkich zwolenników konserwatywnego porządku moralnego. Ale czy powyższe trzy idee: 1) aby w miarę możliwości uratować zagubiony dorobek zamierzchłych pokoleń; 2) aby na ezoteryczno-heterodoksyjnym chrześcijaństwie i wiedzy o innych systemach filozoficzno-religijnych, zwłaszcza Dalekiego Wschodu, oprzeć wychowanie moralno-religijne kolejnych pokoleń; 3) by na całą tradycję cywilizacji człowieka spojrzeć z perspektywy cierpień zadawanych sobie wzajemnie przez ludzkość – nie stanowią wzniosłego i porażającego swym pięknem wyzwania? Oczywiście jest to ideał – ideał utopii opartej na doświadczeniach przeszłości, ale patrzącej w przyszłość, i jak każdy ideał niosący z sobą pewne ryzyko. Mam głębokie wewnętrzne przekonanie, że wobec wzniosłości tego ideału ryzyko to jest
minimalne.

Przypisy:

1. E. Pagels, The Gnostic Gospels, Nowy Jork 1979.

www.eneteia.pl