Norweskie opowieści

Oto cytat z mojej prognozy na rok 2011, napisanej jesienią roku 2010. „Progresywny nów w horoskopie Norwegii sugeruje, że kraj ten wkracza w nowy etap rozwoju i dokona potężnych inwestycji w rynek wydobycia ropy i gazu skutecznie konkurując na szelfie arktycznym z Rosją o dostęp do pól wydobywczych. Jednak w tym zwykle spokojnym kraju na wiosnę może dojść do jakiegoś dramatycznego wydarzenia politycznego, zamachu, bądź zamieszek…”
 

 
 22 lipca, gdy Anders Breivik dokonał zamachu w centrum Oslo, oraz zastrzelił kilkadziesiąt osób na wyspie Utoia, przypomniałem sobie o tym, jak oglądałem w Narodowej Galerii w Oslo jeden z czterech namalowanych przez Edvarda Muncha słynny, fascynujący, przerażający obraz – Krzyk (w tejże galerii można zobaczyć jeszcze kilka jego obrazów, ale największym zbiorem dzieł tego wybitnego ekspresjonisty jest muzeum jego imienia w Oslo). Manarstwo Muncha jest pełne jakiegoś upiornego napięcia, lęku, bólu – co zapewne wynikało z ciężkich zaburzeń psychicznych malarza. Nie bez powodu Norwedzy wydali na świat wybitnego dramaturga Henrika Ibsena, w którego dramatach pojawiają się obłąkani, samotni, romantyczni, szaleni, rozdarci bohaterowie (Brand i Peer Gynt). W „Dzikiej kaczce” i w „Norze” zaś Ibsen ujawnia fałsz, hipokryzję, cierpienie i ból obecny w relacjach międzyludzkich. Jeszcze bardziej samotność szukającego prawdy idealistę Ibsen przedstawia w sztuce „Wróg ludu”. Sam Ibsen był nie lada dziwakiem, samotnikiem i ekscentrykiem. I to do dramatów Ibsena muzykę pisał inny wybitny Norweg Edvard Grieg, którego późnoromantyczne kompozycje przenikają skandynawskie mity, legendy i sagi. Norwedzy nie są bowiem aż tak bardzo szczęśliwym społeczeństwem, jak się niektórym wydaje. Ich uprzejmość, uśmiech i dobre maniery to w większości kulturowy kod. To prawda, że jest to społeczeństwo posiadające jeden z najwyższych standardów ekonomicznych na świecie, a norweski przemysł naftowy i gazowniczy, ich fanatyczna wiara z ekologię, wodna energetyka i piękne krajobrazy czynią Norwegię krajem pięknym i niezwykłym. Jednak za tą fasadą kryje się inny zupełnie wizerunek. W Norwegii funkcjonuje znana nam z czasów komuny zasada „nie wychylaj się”. To niebywałe, jak Norwedzy nie akceptują znanej nam w Polsce kreatywności, luzu, dystansu do przepisów, norm i reguł społecznych. Na pewnym poziomie Norwegia przypomina totalitarne, ale szczęśliwe, społeczeństwo znane z utopii Orwella 1984. Gdzieś więc po tą skorupą pozornej szczęśliwości, dostatku i społecznego porządku czają się demony, które u Skandynawów wyzwalają mroczne emocje. To Szwecja i Finlandia zmagały się w ostatnich dziesięcioleciach z ogromnym problemem alkoholizmu. Finowie z ich pesymizmem. Dwukrotnie w ostatnich latach w Finlandii dochodziło do masakr w szkołach, gdzie szaleńcy z bronią automatyczną dokonywali zamachów. W Norwegii musisz być szczęśliwy. Jeśli twoje dziecko się nie uśmiecha, to znaczy, że go źle wychowujesz, więc norweski Urząd Ochrony Praw Dziecka zabiera takie dziecko rodzicom – niemalże do jego dorosłego życia. Taki był casus ostatniej głośnej sprawy z porwaniem przez detektywa Rutkowskiego dziecka z zastępczej rodziny, gdzie umieszczono takie smutne dziecko.